رودکی و مولوی . نوشت سوم . پایانی .

رودکی و مولوی و . . .
-------------------------
نوشت سوم . پایانی .

در دو نوشتار پیشین ، از شیفتگی مولوی به شعر رودکی گفتم . در این نوشت ، به بررسی نامدارترین قصیده رودکی و پیشباز رفتن مولانا و تنی چند از دیگران بر این قصیده ، می پردازم و در یادداشت پایان این نوشتار ، نگاهی کوتاه به زندگی رودکی می اندازم و این گفتار را می بندم .

--------------------

رودکی :
دیوان قصاید و قطعات . قصیده شماره 121 .
در هفت بیت .


بوی جوی مولیان آید همی
یاد یار مهربان آید همی

ریگ آموی و درشتی راه او
زیر پایم پرنیان آید همی

آب جیحون از نشاط روی دوست
خنگ ما را تا میان آید همی

ای بخارا شاد باش و دیر زی
میر زی تو شادمان آید همی

میر ماه است و بخارا آسمان
ماه سوی آسمان آید همی

میر سرو است و بخارا بوستان
سرو سوی بوستان آید همی

آفرین و مدح سود آید همی
گر به گنج اندر زیان آید همی

--------------------

مولوی :
دیوان شمس . غزل شماره 2897 .
هفت بیت نخستین از هجده بیت غزل .


بوی باغ و گلستان آید همی
بوی یار مهربان آید همی

از نثار جوهر یارم مرا
آب دریا تا میان آید همی

با خیال گلستانش خارزار
نرمتر از پرنیان آید همی

از چنین نجار یعنی عشق او
نردبان آسمان آید همی

جوع کلبم را ز مطبخ‌های جان
لحظه لحظه بوی نان آید همی

زان در و دیوارهای کوی دوست
عاشقان را بوی جان آید همی

یک وفا می‌آر و می‌بر صد هزار
این چنین را آن چنان آید همی

--------------------

حافظ :
دیوان غزلیات . غزل شماره 470 .
سه بیت پایانی از نه بیت غزل .


آدمی در عالم خاکی نمی‌آید به دست
عالمی دیگر بباید ساخت و از نو آدمی

خیز تا خاطر بدان ترک سمرقندی دهیم
کز نسیمش بوی جوی مولیان آید همی

گریه حافظ چه سنجد پیش استغنای عشق
کاندر این دریا نماید هفت دریا شبنمی

--------------------

سنایی غزنوی :
دیوان اشعار . قصیده شماره 187 .
هفت بیت غزل .


خسرو از مازندران آید همی
یا مسیح از آسمان آید همی

یا ز بهر مصلحت روح ‌الامین
سوی دنیا زان جهان آید همی

یا سکندر با بزرگان عراق
سوی شرق از قیروان آید همی

ریگ آموی و درازی راه او
زیر پامان پرنیان آید همی

آب جیحون از نشاط روی دوست
اسب ما را تا میان آید همی

رنج غربت رفت و تیمار سفر
بوی یار مهربان آید همی

این از آن وزنست گفته رودکی
یاد جوی مولیان آید همی

--------------------

یادداشت :

بی گمان ، بسیاری از شمایان ، نکته های خواندنی زیر را درباره رودکی می دانید ، اما شاید بازخوانی شان ، خوشایند برخی باشد ؛

یکم : افزون بر آن که رودکی را پدر شعر پارسی می شناسیم ، او را نوآور گونه ای از شعر چهار تکه ای ( دوبیتی ) که رباعی می خوانیمش هم می دانند . هیچ نشان از این که پیش از رودکی ، کسی رباعی سروده باشد در دست نیست .

دوم : می گویند رودکی سرایش را با رباعی سرایی آغازیده است . داستانی هم برای این نوشته اند ؛

روزی پسرکی خردسال ( گویا پسر کوچک یعقوب لیث صفاری ) با شماری گردو بازی می کرده است .

به هنگام بازی و غلتاندن گردها با زبانی کودکانه و آهنگین برای خود این سرود را می خوانده است « غلتان غلتان می روند تا بن گو » . ( بن گو : اسپرزه . شکم پاره ) .

رودکی که آواز کودک را می شنود ، چنان از خود بیخود می شود که به خانه می رود و بر همان وزن آغاز به سرودن اشعاری رباعی گونه می کند .

سوم : رودکی را همچنین ، پدر غزلسرایی پارسی هم می دانند . بسیاری از شاعران بزرگ این را در شعرهای گونگونشان آورده اند و " تضمین " کرده اند . از آن شمار می توان از حافظ ، مولوی ، فرخی سیستانی ، ابوسعید ابی الخیر ، عنصری بلخی ، خاقانی شروانی و سوزنی سمرقندی نام برد .

عنصری بلخی می سراید :

غزل ، رودکی وار نیکو بود
غزل‌های من رودکی وار نیست

چهارم : رودکی را همچنین نخستین کسی می دانند که به نوشتار پارسی نوشته است . پروفسور ریچارد نلسون فرای ، دانشمند و زبان شناس برجسته سوئدی تبار آمریکایی ، بر این باور است که نخستین کسی که خط پارسی را بنیان گذاشته است رودکی است و پیش از رودکی همه نوشته ها در سرزمین ایران یا به خط پهلوی بوده اند و یا به خط عربی .

--------------------

پروفسور ریچارد نلسون فرای Richard Nelson Frye ، زاده در سال 1920 در سوئد ، استاد بازنشسته دانشگاه هاروارد آمریکا است که زبان های انگلیسی ، فارسی ، عربی ، روسی ، آلمانی ، فرانسوی ، سوئدی ، ازبکی ، اردو ، پشتو و ترکی را به خوبی می داند و از کارشناسان برجسته و نام آور زبان های اوستایی ، پهلوی ، پارسی باستان و سغدی به شمار می آید .

--------------------

با پوزش از درازای نوشته هایم .

با امید خواندنی بودنشان و آموزنده بودن آنان .



/ 2 نظر / 120 بازدید